وتەپقالي قۇرالوۆتىڭ «ارعى تۇركىلەر جانە انتيكالىق وليمپيالىق ويىنداردىڭ پايدا بولۋى» («پروتوتيۋركي ي زاروجدەنيە انتيچنىح وليمپيسكيح يگر») اتتى قىزعىلىقتى كىتابى قولىمىزعا تيگەن ەدى. ودان كەيىن بارلىق سانالى ءومىرىن قازاق سپورتىنىڭ دامۋىنا سارپ ەتكەن ارداگەر ازاماتپەن جاقىنىراق تانىسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن. وتەپقالي نىسانعالي ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى جانە قۇرمەتتى سپورت قايراتكەرى. ودان ءارى تىزبەلەسەك, جۇزۋدەن حالىقارالىق ساناتتاعى تورەشى, سۋداعى پولو, بايداركا مەن كانوەدەگى ەسۋ بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تورەشىسى. حالىقارالىق سپورتتىق ۇيىمدار كونفەدەراتسياسىنىڭ قۇرمەتتى ۆيتسە-پرەزيدەنتى, حالىقارالىق شىعارماشىلىق اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى قۇرمەت گراموتاسىنىڭ يەگەرى, بەيبىتشىلىك ەلشىسى, اتىراۋ وبلىسى قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. وسىنىڭ بارىنە قوسا, 1998 جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان, بۇگىندە ءداستۇرلى جارىسقا اينالعان ەل پرەزيدەنتىنىڭ جۇلدەسى ءۇشىن حالىقتىق سپورت ويىندارىن وتكىزۋ يدەياسىنىڭ اۆتورى ءارى باستاماشىسى بولدى. مىنە, وسىنداي جان-جاقتى زيالى دا زياتكەر ادامنىڭ جوعارىدا اتالعان كىتابىنداعى ەجەلگى ەللادالىقتار وركەنيەتىندە العاشقى وليمپيالىق ويىنداردىڭ وتكىزىلە باستاۋىندا كوشپەلى كونە تۇرىكتەر بابالارىنىڭ ۇلكەن ۇلەسى بار دەگەن, ءبىر قاراعاندا, تاڭعالارلىق تۇجىرىمى ءبىزدى دە قىزىقتىرىپ, سۇحباتقا جەتەلەگەن ەدى.
– قۇرمەتتى وتەپقالي نىسانعالي ۇلى, ءوز كىتابىڭىزدا ارعى تۇركىلەردىڭ انتيكالىق وليمپيا ويىندارىنا قاتىسى بارلىعىن قولدان كەلگەنشە كەڭىنەن قامتىپ, دالەلدى ۋاجدەرمەن بايانداعان ەكەنسىز. ال ەندى كىتاپتى جازۋ يدەياسى قالاي تۋدى؟
– مۇنى كىتاپتان تۋعان كىتاپ دەسە دە بولادى. ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ «تاريحقا دەيىنگى تۇركىلەر» اتتى كىتابى بار. سول كىتاپتى ەكىنشى رەت وقىعانىمدا ونداعى كەيبىر جايتتار نازارىمدى اۋداردى. ەڭ الدىمەن بايقاعانىم, كونە گرەك تىلىندە, اسىرەسە, وليمپيا تاقىرىبىنا قاتىستى سالاسىندا تۇركىلەردەن الىنىپ اۋىسىپ-تۇيىسكەن سوزدەر وتە كوپ ەكەن. سودان مەن ويعا قالدىم: جالپى, بۇل تۇركىلەردىڭ ءوزى سوناۋ قيانداعى گرەكيادا قايدان ءجۇر؟ سوندىقتان, بۇل سۇراعىما جاۋاپتى باسقا مامانداردىڭ ەڭبەكتەرىنەن ىزدەدىم. بۇعان كوز مايىن تاۋىسا, سارىلا ماشاقاتتانعان بەس جىلدان اسا ۋاقىتىم كەتتى. وسى رەتتە نەشەمە بۋىن عالىم-مامانداردىڭ: تاريحشىلاردىڭ, ارحەولوگتاردىڭ, لينگۆيستەردىڭ, ساراپتاماشىلاردىڭ, ادەبيەتشىلەردىڭ ەڭبەكتەرىن زەردەلەپ وقىپ, ولارداعى تۇجىرىمداردى وي ەلەگىنەن وتكىزە تالداپ پايىمداۋعا تۋرا كەلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ سانامىزعا بەرىك سىڭگەن بۇرىنعى تۇسىنىكتىڭ تاس-تالقانى شىقتى. سويتسەك, جەر بەتىندەگى ەڭ العاشقى وركەنيەت ەجەلگى گرەكيادا, ريم يمپەرياسىندا, شۋمەر مەن بابىلدا, مىسىر مەن قىتايدا, ءۇندىستان مەن يراندا ەمەس, ءوزىمىزدىڭ ۇلى دالامىزدا, سارى ساحارامىزدا, ناقتىراق ايتقاندا, ورال-قازاقستان ايماعىندا سومدالىپتى. ول ارقايىم-سىنتاستى قالالىق مادەنيەتى نەمەسە, عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, «قالالار ەلى» دەپ اتالادى.
– بۇل تۇجىرىم قانداي ءۋاج-دەرەكتەرمەن ايعاقتالادى؟
– حح عاسىردىڭ سوڭىنا قاراي قازاقستاندىق عالىمدار بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ بوتاي اۋىلىنىڭ قاسىنان ءجۇز مىڭنان استام جىلقى سۇيەگى مەن قيساپسىز كوپ اۋىزدىق ابزەلدەرىن تاپتى. وسىناۋ جادىگەر زاتتاردىڭ ۇلگىلەرى امەريكالىق جىلقى تاريحى ينستيتۋتىنا جىبەرىلگەن. ينستيتۋت ديرەكتورى دەۆيد ەنتوني الىنعان ماتەريالداردى زەرتتەي كەلە, اۋىزدىقتىڭ اسەرىنەن تىستەردىڭ قاجالۋىنا قاراي وتىرىپ, بۇلاردىڭ شىن مانىسىندە قولعا ۇيرەتىلگەن جىلقىلاردىڭ سۇيەكتەرى ەكەنىن انىقتادى. سونىڭ نەگىزىندە ءوزىمىزدىڭ وتاندىق پروفەسسور زايبەرت پەتروپاۆل قالاسىندا حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىپ, سول مارتەبەلى جيىندا بوتايدى, سونىمەن بىرگە, سارىارقا اتىرابى مەن بۇكىل قازاقستاندى قولعا ۇيرەتىلگەن ءۇي جىلقىلارىنىڭ وتانى دەپ تانىدى. ءدال سول جىلى بريتاندىق عالىم وترام قازاقستاندىق ارىپتەستەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ بوتاي قونىسىنان تابىلعان قۇمىرالاردى زەرتتەي كەلە, ولاردىڭ تۇبىنەن قاتىپ قالعان قىمىز قالدىقتارىن تاپتى. ءبىر تاڭعالارلىعى سول, ونىڭ بۇگىنگى قىمىزدان ەش ايىرماشىلىعى جوق بولىپ شىقتى. ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 1500 جىلدارى ءومىر سۇرگەن تاريح اتاسى گەرودوت سكيفتەردىڭ قىشقىل بيە ءسۇتىن ىشەتىنىن ايتقان. ەندى, بوتاي اشىلىمىنان كەيىن قىمىز اشىتۋ قۇپيالارىن ءبىزدىڭ كوشپەندى بابالارىمىز ۇلى تاريحشى ايتقاننان 4500 جىل بۇرىن ويلاپ تاپقانى بەلگىلى بولدى. ياعني ءبىزدىڭ بابالار وسىدان 6 مىڭ جىل بۇرىن قىمىز ىشە باستاعان.
60 مىڭ شارشى شاقىرىم اۋماقتا بۇعان دەيىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن 22 كونە تۇركى قالالارى تابىلدى. بۇل سوناۋ ىقىلىم زامانداردا وڭتۇستىك ورال اۋماعىندا ەجەلگى قۋاتتى وركەنيەت بولعاندىعىن ايعاقتايدى. ءبىزدىڭ بابالار – ارعى تۇركىلەر ءبىرىنشى نە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كەندى, مىستى, قولانى, تەمىردى, شويىندى, بولاتتى, التىندى جانە باسقا مەتالدار مەن قورىتپالاردى يگەرە باستادى. ولاردىڭ مەملەكەتىنىڭ وركەندەۋىنە قولايلى كليمات جاعدايى دا يگى اسەرىن تيگىزدى. بۇگىندە وسى اتىراپتىڭ سول كەزدەگى كليماتى مال شارۋاشىلىعى ءۇشىن قولايلى بولعاندىعى دالەلدەنگەن.
– وسى ارادا ءبىر سۇراقتىڭ قيسىنى كەلىپ تۇر. ولاردىڭ مادەنيەتى, ءتىلى جەرورتا تەڭىزى اتىرابىنا قالاي جەتىپ, قالاي تارالعان؟
– جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ارعى تۇركىلەردىڭ قيساپسىز كوپ جىلقىسى بولعان. بۇل جايدىڭ ءوزى ولارعا اسۋ-اسۋ بەلدەردەن ءوتىپ, الىس جەرلەرگە جەتۋ ورايىندا تولايىم ارتىقشىلىق بەرىپ وتىرعان. ءسويتىپ, بىرتە-بىرتە ارعى تۇركىلەر وركەنيەتى قاناتىن كەڭگە جايا بەرگەن سىڭايلى. الدىنداعى قاراقۇرىم مالىنا جايىلىم-ءورىس كوزدەگەن تايپالار جان-جاققا شاشىراي تارالادى, ۇزاق كوشى-قون ساپارلارىنا شىعادى. تاريحتا تاڭبالانعان, عالىمدار نازارىنا ىلىككەن وسىنداي العاشقى جورتۋىل-جورىقتار ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى ءتورتىنشى مىڭجىلدىقتا بالقاندى بوكتەرلەپ, كىشى ازيانى ورلەپ, ەگەي تەڭىزىنە قاراي, كريت پەن ميكەناعا بەت تۇزەگەن. بۇل جورىقتاردىڭ اياسى بىرتىندەپ كەڭەيە كەلە ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ۇلان-اسىر اۋماعىنا امبە جەرورتا تەڭىزىنىڭ اتىراپتارىنا ات باسىن تىرەگەن. وسىلايشا ولار ءتورت تاراپ توڭىرەكتە وزدەرىنىڭ جوعارى مادەنيەتىن: ءتىلىن, تاڭىرشىلدىك ءدىنىن, قالا قۇرىلىسىن, ساۋلەتىن, ميفتەرىن, اڭىزدارىن, زاڭدارىن, جازۋىن, مەتالل وڭدەۋىن, ونەرىن, سونىڭ ىشىندە ءالى كۇنگە دەيىن تەڭدەسسىز «اڭ ستيلىندەگى» زەرگەرلىك جاۋھارلارىن, جىلقى شارۋاشىلىعىن, دوڭعالاقتى كولىكتى, اسكەري ونەر مەن باسقا دا كوپ ۇلگىلەردى الا كەلىپ تاراتقان.
جاڭا اۋماقتاردا وسىنىڭ ىقپالىمەن ەجەلگى شۋمەرلەردىڭ, مىسىر مەن ەللادانىڭ العاشقى وركەنيەتتەرى پايدا بولىپ, بوي تۇزەي باستايدى. ارعى تۇركىلەر وسىناۋ مەملەكەتتەر ءومىرىنىڭ ءبىرتالاي مادەنيەت پەن تۇرمىس سالارىندا ءوز ورنەك-ىزدەرىن قالدىردى. ايتالىق, شۋمەرلەر مەن مىسىرلىقتاردىڭ سىنا جازۋىنىڭ تۇركى جازۋىمەن ۇقساستىعى, ءبىر تامىرعا بايلانعاندىعى بايقالادى. ءتىپتى, ەجەلگى مىسىرلىقتاردىڭ قوس دوڭعالاقتى ۇشقىر اربالارى ەجەلگى كوشپەلىلەردىڭ ارقاسىندا پايدا بولعان. ويتكەنى, بۇل كولىك ءتۇرىن ءبىرىنشى بولىپ پايدالانعاندار دا – دالالىقتار. سوندىقتان, انتيكالىق وليمپيالىق ويىندار باعدارلاماسىنا ەڭ از دەگەندە قوس دوڭعالاقتى اربالار جارىسى مەن ات بايگەسىن ناق وسى ارعى تۇركىلەر قوسقىزۋى ابدەن مۇمكىن. نەگە دەسەڭىز, ارعى تۇركىلەر گرەكياعا كەلىپ تۇراقتاپ تۇرىپ جاتقاندىقتان, ولاردىڭ مۇندا جىلقىسىز كۇن كەشۋى, وزدەرىنىڭ ءداستۇرلى ات ويىندارى مەن ويىن-ساۋىقتارىن وتكىزبەۋى مۇمكىن ەمەس-ءتى. وسى ارادا زاڭدى سۇراق تۋادى. ەگەر وڭىردە جىلقى بولماسا, وندا انتيكالىق وليمپيادالار باعدارلاماسىندا سول ۋاقىتتا اتاق-داڭققا بولەنگەن بايگەلەر مەن قوس دوڭعالاقتى اربالار جارىستارى قالاي پايدا بولعان؟ ءتىپتى, بەدەلدى رەسەيلىك عالىم ي.دياكونوۆ تا: «...كىشى ازيا تۇبەگى مەن ارميان تاۋلى جوتاسىنىڭ توعىسىندا ب.د.د. 2000 جىلعا دەيىن قولعا ۇيرەتىلگەنى تۇرماق, جابايى جىلقى دا بولماعان» دەپ جازادى. البەتتە, سودان كەيىن اتقا ءمىنىپ كەلگەن ارعى تۇركىلەردىڭ ارقاسىندا مۇندا جىلقى ءوسىپ-ءونىپ, كوبەيدى. جىلقى ءومىر-تىرشىلىكتىڭ نەگىزگى ارقاۋ-وزەگىنە اينالدى.
– ءبىز اڭگىمەمىزدى ەجەلگى گرەكتەردىڭ قونىس اۋدارۋشىلاردان ەنشىلەگەن تۇركى سوزدەرىنەن باستاپ ەدىك. وسى جايدى تاراتىڭقىراپ ايتىڭىزشى؟
– ەجەلگى ەللادالىقتار كەم دەگەندە 33 تۇركى ءسوزىن قولدانىسقا العان. مۇنىڭ ءبارىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ ءوز كىتابىندا كەلتىرەدى. «تاريحقا دەيىنگى تۇركىلەر» كىتابىندا ول «كىشى كەڭەس ەنتسيكلوپەدياسىنا» سۇيەنە وتىرىپ بىلاي دەپ جازادى: «گومەر زامانىنداعى ەجەلگى گرەكيادا «باسيلەي» (گرەكشە) – رۋ اقسۇيەكتەرىنىڭ كوسەمى, بىرقاتار ەجەلگى گرەك مەملەكەتتەرىندە – مۇراگەر پاتشا, ەللادالىقتار كەزەڭىندە – ەللادا مەملەكەتتەرىنىڭ ءامىرشىسى, ورتا عاسىرلاردا – ۆيزانتيا يمپەراتورىنىڭ رەسمي لاۋازىمى». و.سۇلەيمەنوۆ بۇل ءسوزدىڭ شىعۋ توركىنىن بىلاي تۇسىندىرەدى: «بۇل ءسوز شىعۋ تەگى جاعىنان گرەكتىكى دە, لاتىندىكى دە, ءۇندى-ەۋروپالىق تا امبە سەميتتىك تە ەمەس. ول پروتوتۇركىلىك basili – «باس ەلى» دەگەن سوزگە ۇقسايدى. بۇل ءسوز تۇركى تىلدەرىندە قازىرگى كەزگە دەيىن ساقتالعان. قازاقستاندا «پرەزيدەنت» ءسوزىنىڭ قازاق تىلىندەگى el-basi (ەلباسى) دەگەن تەرميندىك بالاماسى بار – سوزبە-ءسوز ايتساق, «ەلدىڭ باسى» دەگەن ءسوز. تاتارستاندا پرەزيدەنتتى ilbasi (يل-باسى) دەپ ۇلىقتايدى, تۇركيادا ilbasj «گۋبەرناتور» دەگەن ماعىنادا قولدانىلادى».
«وليمپيا» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزىنىڭ شىعۋ تەگى اسا قىزعىلىقتى. قاراپ تۇرساق, Olimpij (وليمپي) «مىرزانىڭ ءولىمى» دەگەندى ءبىلدىرەدى. مۇنداعى olim – ءولىم, ال pij – مىرزا, تۇركى تىلىنەن اۋدارعاندا كادىمگى ءامىرشى بولىپ شىعادى. قازاق نۇسقاسىنداعى «بي» ءسوزى بارشاعا بەلگىلى.
– ال ەندى بۇل ارادا «ءبيدىڭ ياكي مىرزانىڭ ءولىمىنىڭ» ءبىزدىڭ اڭگىمەگە قاتىسى قانشا؟
– بۇل ارادا وليمپ تاۋى مەن ارۋاقتار مەكەندەيتىن قاسيەتتى ءولىم تاۋىنىڭ اراسىندا بايلانىس بارىن اڭعارامىز. بي-كوسەمدەر وسى تاۋدىڭ باسىنا جەرلەنىپ, ماڭگىلىككە تابىستالعان. مۇنىڭ ءمانىسى مىنادا. ارعى تۇركىلەر ءتاڭىر ءدىنىن ۇستانعان, كوككە تابىنعان, اتا-بابالارىنىڭ ارۋاعىن قاستەرلەگەن. كوشپەندىلەر جاڭا قونىسقا وزدەرىنىڭ ادەت-عۇرىپتارىن, سالت-داستۇرلەرىن الا كەلگەن. ءوز كوسەمدەرىن سالتاناتپەن جەرلەگەن. جىلىندا ۇلان-اسىر اس بەرگەن, ءتۇرلى ويىندار, شەشەندەر مەن جىرشىلاردىڭ سايىستارىن ۇيىمداستىرعان. بۇل, سايىپ كەلگەندە, جالپىۇلتتىق مەرەكەگە اينالعان. مۇنىڭ ءبارى وليمپيالىق ويىنداردان بىرنەشە عاسىر بۇرىن باستالعان. ءسويتىپ, وسىناۋ تاڭىرلىك عۇرىپ مىڭ جىل اياسىندا گرەكيادا داستۇرگە ەنىپ, ب.د.د. 766 جىلى وليمپيالىق ويىندارعا ۇلاسقان. باسقاشا ايتقاندا, انتيكالىق وليمپيالىق ويىندار تاڭىرلىك ءدىننىڭ جورالعى-عۇرىپتارىنىڭ ارقاسىندا, سونىڭ ىقپالىمەن دۇنيەگە كەلگەن. قازاق حالقىندا اتاقتى ادامداردىڭ جىلدىق اسىندا (مىسالى, قۇنانباي, ساعىناي استارى) بالۋان كۇرەس, كوكپار تارتۋ, جامبى اتۋ, ات بايگەسى, اقىندار ايتىستارىن وتكىزۋ ءداستۇرى حح عاسىردىڭ باسىنا دەيىن ساقتالعانىن تاريحتان بارشامىز جاقسى بىلەمىز. بايقاساق, بۇل جورانىڭ دا ءتۇپ-تامىرى ارعى تۇركىلەردە جاتىر ەكەن عوي.
– وليمپيالىق ويىنداردىڭ العاشقى نوباي-نىشاندارى, العاشقى نۇسقالارى ارعى تۇرىكتەردە ەمەس, الدەبىر باسقا حالىقتاردىڭ نەمەسە تايپالاردىڭ وركەنيەتىندە بوي كورسەتۋى مۇمكىن بە ەدى؟
– بۇل پايىم اقيقاتتان الشاق جاتىر. ويتكەنى, تۇركى تىلىنەن بەيحابار باسقا تايپالار بۇگىندە ءبىز ءىس جۇزىندە بەتپە-بەت كەلىپ بايقاپ وتىرعان وليمپيالىق تەرمينولوگياداعى تۇركى ءتۇبىرلى اتاۋلاردى تۋعىزىپ قالدىرا الماس ەدى. سوندىقتان, ماسەلەگە قاي قىرىنان كەلسەك تە, مۇنداعى التىن وزەكتى ارقاۋ ءتىل ءھام تەرمينولوگيا بولىپ قالا بەرمەك.
– ءوزىڭىزدى «ارعى تۇركىلەر جانە انتيكالىق وليمپيالىق ويىنداردىڭ پايدا بولۋى» دەگەن مىنا قىزعىلىقتى, تانىمدىق تۇرعىدان اسا باعالى كىتاپتى جازىپ شىعۋعا جەتەلەگەن سەبەپ-ماقساتتار قانداي؟
– ەلىمىزدەگى بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋىنا كىشكەنتاي بولسا دا ۇلەس قوسسام دەيمىن. ءبىزدىڭ حالقىمىز دەنى ساۋ, سالاماتتى بولۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. ال بۇل يگى نيەت تەك سپورتپەن شۇعىلدانۋ ارقاسىندا مۇمكىن بولماق. قالىڭ كوپشىلىكتى ىزگىلىكتى قوزعالىسقا تارتۋ ءۇشىن حالىققا سالاماتتى ءومىر سالتىن كوبىرەك ناسيحاتتاعان ابزال. اتا-بابالارىمىزدىڭ وليمپيالىق ويىندار سياقتى عالامات تا جاسامپاز قوزعالىستىڭ باستاۋىندا تۇرىپ, سوعان مۇرىندىق بولعانىن ءبىلۋدىڭ ءوزى دە جاستارىمىزدىڭ بويىندا ماقتانىش الاۋىن جاعىپ, سپورتقا قۇشتارلىعىن ارتتىرادى, ىقىلاسىن وياتادى دەپ سانايمىن. جالپى, تاريحتى ءبىلۋىمىز دە, ودان تاعىلىم الۋىمىز دا كەرەك. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جۇلدەسى ءۇشىن ءتورت جىلدا ءبىر وتەتىن حالىقتىق سپورت ويىندارىن ومىرگە كەلتىرىپ ۇيىمداستىرعانىمدى ەڭبەك جولىمداعى باستى ونەگەلەرىمنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىن. قازىرگە دەيىن بەس رەت وتكىزدىك. تاريح شەڭبەر بويىمەن اينالىپ كەلىپ, ءبىز وليمپيالىق ويىنداردان حالىقتىق سپورت ويىندارىنا تابان تىرەدىك. بۇل ءبىزدىڭ ءوزىمىزدىڭ ىشكى كىشى وليمپيادامىز دەسەك تە بولادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ نامىسكەر قىز-جىگىتتەرى وسىزاماندىق وليمپيادالاردا ولجا سالىپ قۋانتىپ جۇرگەنى دە عانيبەت. ريو-دە-جانەيروداعى الەمدىك الاماننان دا كۇتەرىمىز مول. بۇل كۇندەردە سپورت ارداگەرى رەتىندە كوڭىلىم تولقىپ, تاقىمىمدى قىسىپ وتىرمىن. ال اتالمىش كىتابىما مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى دە نازار اۋدارىپ, مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن قايتادان باستىرىپ شىعارعالى جاتقانى دا مەن ءۇشىن قۋانىش, ەڭبەگىمنىڭ ەش كەتپەگەنىن, ەلگە كەرەكتىگىن بىلدىرەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»